مىآورد . صاحبان اين ديدگاه نيز اگرچه در چگونگى و زمان شكل‌گيرى اين پديده هم داستان نيستند ، اما در اين نگاه كه تشيع همانند و در عرض ديگر تحولات سياسى و فكرى و بسان رويدادى ناگهانى به منصه ظهور رسيده است ، اتفاق نظر دارند . « 1 » پژوهشگران اين نگاه كلى را در ديدگاه‌هاى جزئىتر و با فاصله‌هاى زمانى ذيل گزارش كرده‌اند : 1 - شكل‌گيرى تشيع در ماجراى سقيفه در سال يازدهم هجرى و همزمان با در گذشت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله 2 - شكل‌گيرى تشيع در دوران خلافت عثمان و در جريان حوادث و منازعات مربوط به وى 3 - تشيع مولود حوادث جنگ جمل 4 - تشيع به عنوان يكى از پيامدهاى حكميت در جنگ صفين 5 - ظهور تشيع بعد از شهادت على عليه السّلام 6 - تشيع به عنوان يكى از بازتاب‌هاى شهادت امام حسين عليه السّلام 7 - ظهور تشيع در اواخر قرن اول هجرى 8 - ظهور تشيع در تحولات سياسى - مذهبى و تنازعات فكرى عصر صادقين عليهما السّلام اين ديدگاه‌ها ، كه در گزارش برخى از پژوهشگران آمده « 2 » و چنين مىنمايد كه هريك از آنها به عنوان ديدگاهى ويژه از طرف گذشتگان يا معاصران ، دربارهء ظهور آغازين تشيع موردنظر باشد .

--> ( 1 ) . صدر ، سيد محمد باقر ، برآمدن شيعه و تشيّع ، ترجمه مهدى زنديه ، ص 88 ؛ معروف حسنى ، تصوف و تشيع ، ترجمه سيد محمد صادق عارف ، ص 18 - 19 . ( 2 ) . گردآورى اين ديدگاه‌ها را بنگريد : وائلى ، ص 30 - 31 ، عرفان عبد الحميد ، ص 14 - 17 ؛ مصطفى كامل شيبى ، ج 1 ، ص 22 - 23 . اين منابع عموما به ديدگاه‌هاى صاحبان منابع كهن و نويسندگان معاصر مسلمان و مستشرقان اشاره كرده‌اند .